Füzuli Şəhəri Günü Azərbaycan xalqının milli qürurunu, dövlətimizin qüdrətini və Ordumuzun qəhrəmanlığını özündə birləşdirən əlamətdar tarixlərdən biridir. Hər il oktyabrın 17-də qeyd olunan bu gün 2020-ci ildə qazanılmış tarixi Zəfərin mühüm səhifələrindən birini xatırladır. Otuz ilə yaxın işğal altında qalan Füzulinin azad edilməsi xalqımızın doğma torpaqlarına qayıdışına gedən yolun başlanğıcında xüsusi əhəmiyyət daşıdı. Bu qələbə Azərbaycan Ordusunun yüksək döyüş hazırlığını, əsgər və zabitlərimizin Vətən sevgisini nümayiş etdirdi. Füzulinin azad olunması, eyni zamanda, beynəlxalq hüququn prinsiplərinə əsaslanan tarixi ədalətin bərpası idi. Bu gün şəhərin yenidən qurulması və sakinlərinin doğma yurda qayıtması Zəfərin real nəticələrini aydın şəkildə göstərir. Füzuli Şəhəri Günü keçmişə ehtiramı, bu günün uğurlarını və gələcəyə inamı özündə ehtiva edir.
2020-ci il oktyabrın 17-də Prezident İlham Əliyev xalqa müraciət edərək Füzuli şəhərinin işğaldan azad olunduğunu elan etdi. Həmin müraciətdə şəhərin və bir sıra kəndlərin azad edilməsi Azərbaycan xalqına böyük sevinc yaşatdı. Qoçəhmədli, Çimən, Cuvarlı, Pirəhmədli, Musabəyli, İşıqlı və Dədəli kəndlərinin azad olunması hərbi əməliyyatların uğurlu gedişini təsdiqlədi. Füzuli istiqamətində əldə edilən nəticələr Azərbaycan Ordusunun iradəsini və peşəkarlığını bir daha ortaya qoydu. Düşmənin uzun illər ərzində qurduğu müdafiə xətlərinin yarılması əməliyyatların sonrakı mərhələsi üçün mühüm imkanlar yaratdı. Şəhərin azad edilməsi işğalın ağır nəticələrinə baxmayaraq, xalqımızın mübarizə əzminin sarsılmadığını göstərdi. Həmin gün Azərbaycanın müasir tarixində qürurla xatırlanan hadisələrdən birinə çevrildi.
Füzuli rayonu işğaldan əvvəl zəngin tarixi və mədəni irsi ilə seçilən ərazilərimizdən biri olmuşdur. Rayonun müxtəlif yaşayış məntəqələrində yerləşən türbələr, qəbiristanlıqlar və digər tarixi abidələr xalqımızın qədim keçmişindən xəbər verir. Babı kəndindəki Şeyx Babi Yaqub türbəsi XIII əsrin memarlıq irsini yaşadan mühüm nümunələrdəndir. Aşağı Veysəlli kəndində yerləşən Mirəli türbəsi də bölgənin orta əsrlər tarixini əks etdirir. İşğal illərində bu ərazilərin dağıntılara məruz qalması təkcə yaşayış məntəqələrinə deyil, mədəni irsimizə də ciddi zərər vurdu. Buna görə Füzulinin azadlığı tarixi məkanlarımızın qorunması və gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından da əhəmiyyətlidir. Bu gün bərpa və quruculuq işləri aparılarkən həmin irsin öyrənilməsi və qorunması mühüm vəzifələrdən biri kimi qarşıda dayanır.
Füzulinin azad edilməsindən sonra qarşıya qoyulan əsas məqsədlərdən biri dağıdılmış şəhərin yenidən qurulması oldu. Prezident İlham Əliyevin diqqəti və dövlət proqramları çərçivəsində bölgədə genişmiqyaslı bərpa tədbirləri həyata keçirilir. Şəhərin 2040-cı ilədək inkişafına dair Baş planın təsdiqlənməsi gələcək quruculuq işlərinin sistemli şəkildə aparılmasına imkan yaradır. Yeni yaşayış binaları, sosial obyektlər, yollar və kommunal infrastrukturlar şəhərin müasir simasını formalaşdırır. Füzuli Beynəlxalq Hava Limanının istifadəyə verilməsi bölgənin nəqliyyat imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirib. Zəfər, Füzuli-Hadrut və Əhmədbəyli-Füzuli-Şuşa avtomobil yolları ərazilər arasında əlaqələrin güclənməsinə xidmət edir. Bu layihələr Füzulinin yalnız yaşayış məntəqəsi kimi deyil, həm də gələcək iqtisadi inkişaf mərkəzi kimi formalaşmasına zəmin yaradır.
Böyük Qayıdış Proqramı Füzulinin yeni tarixində mühüm mərhələ təşkil edir. Keçmiş məcburi köçkünlərin doğma şəhərə qayıdışı 2023-cü il avqustun 18-də başlayıb. İlkin mərhələdə 144 ailənin Füzulidə məskunlaşdırılması uzun illər davam edən yurd həsrətinin sona çatmasında əlamətdar hadisə oldu. 2026-cı il oktyabrın 1-dək şəhərə 827 ailənin, ümumilikdə 3153 nəfərin köçürüldüyü bildirilir. Qayıdan ailələrin rahat yaşayışı üçün mənzil şəraiti ilə yanaşı, zəruri xidmətlərin və sosial infrastrukturun yaradılması da vacibdir. İnsanların doğma evlərinə dönməsi ailə bağlarının, qonşuluq münasibətlərinin və yerli icma həyatının bərpasına kömək edir. Beləliklə, Füzulidə qayıdış prosesi tarixi qələbənin insanların gündəlik həyatında hiss edilən nəticələrini nümayiş etdirir.
Füzulinin dirçəlişi Azərbaycanın dost ölkələrlə əməkdaşlığının da gözəl nümunəsidir. Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyevin təşəbbüsü ilə şəhərdə Mirzə Uluqbəy adına orta məktəb inşa edilib. Bu təhsil müəssisəsi Azərbaycan və Özbəkistan xalqları arasındakı qardaşlıq münasibətlərinin rəmzlərindən biri kimi qiymətləndirilir. Qazaxıstanın dəstəyi ilə yaradılan Kurmanqazı adına Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzi də Füzulinin mədəni və təhsil həyatına töhfə verir. 2024-cü il martın 12-də Prezident İlham Əliyev və Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev həmin mərkəzin açılış mərasimində iştirak ediblər. Bu layihələr Türk dünyasının həmrəyliyinin konkret quruculuq təşəbbüslərində təzahür etdiyini göstərir. Dost ölkələrin töhfələri Füzulidə yeni nəslin inkişafına və şəhərin ictimai həyatının zənginləşməsinə xidmət edir.
Bu gün Füzuli Şəhəri Günü xalqımızı həm keçmişin qəhrəmanlıq salnaməsi, həm də gələcəyin quruculuq hədəfləri ətrafında birləşdirir. Şəhərin azadlığı uğrunda canlarından keçən şəhidlərimizin xatirəsi hər zaman ehtiramla yad edilir. Qazilərimizin fədakarlığı və müharibə iştirakçılarının göstərdiyi cəsarət bu tarixin mənəvi əsaslarını təşkil edir. Füzulinin yenidən qurulması dövlətimizin öz vətəndaşlarına və tarixi torpaqlarına münasibətinin mühüm göstəricisidir. Doğma yurdlarına qayıdan sakinlər şəhərin inkişafında iştirak edir və onun gələcəyinə öz töhfələrini verirlər. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən bərpa tədbirləri azad ərazilərdə həyatın davamlı şəkildə canlanmasına şərait yaradır. Füzuli Azərbaycanın Zəfərdən quruculuğa uzanan yolunun, milli iradəsinin və sarsılmaz gələcək inamının rəmzi olaraq yaşayır.

Təvəkkül Əliyev
“Əməkdar müəllim”, YAP Şuşa rayon təşkilatının sədri