Doğma yurda qayıtmaq arzusu uzun illər məcburi köçkün həyatı yaşamış insanların ən böyük ümidlərindən biri olmuşdur. Füzulinin azad edilməsi həmin arzunun gerçəkləşməsi üçün tarixi imkan yaratdı. İşğal dövründə öz evlərindən ayrı düşmüş ailələr doğma torpaqlarına dönəcəkləri günü səbrlə gözləyirdilər. Bu gözlənti yalnız yaşayış yerinə qayıtmaq deyil, uşaqlıq xatirələrinə, ailə tarixlərinə və doğma mühitə yenidən qovuşmaq demək idi. Böyük Qayıdış Proqramı bu mənəvi ehtiyacın təmin olunmasını dövlət siyasətinin mühüm istiqamətinə çevirib. Füzulidə həyata keçirilən məskunlaşma tədbirləri proqramın konkret nəticələrini göstərir. Bu prosesin mərkəzində insanın təhlükəsiz və ləyaqətli yaşayış şəraitinə qovuşması dayanır.
Füzuli şəhərinə qayıdış 2023-cü il avqustun 18-də başlanıb. İlk mərhələdə 144 ailənin doğma şəhərə köçürülməsi yeni həyatın başlanğıcı oldu. Həmin ailələr bundan əvvəl müxtəlif şəhər və rayonlarda müvəqqəti məskunlaşma yerlərində yaşayırdılar. Onların bir hissəsi Bakı, Sumqayıt və Abşeron ərazisində uzun illər uyğun olmayan yaşayış şəraitinə dözmüşdü. Qayıdışla birlikdə ailələr doğma torpaqlarında yeni məişət şəraiti qurmaq imkanı əldə etdilər. Bu hadisə Füzulidə sosial həyatın bərpası baxımından mühüm mərhələ təşkil edir. Hər yeni köç karvanı şəhərin dirçəlişinə və yerli icmaların yenidən formalaşmasına töhfə verir.
2026-cı il oktyabrın 1-dək Füzuliyə 827 ailənin, ümumilikdə 3153 nəfərin köçürüldüyü bildirilir. Bu göstəricilər qayıdış prosesinin mərhələli şəkildə davam etdiyini göstərir. Məskunlaşma yalnız mənzillərin təqdim olunması ilə yekunlaşmır. İnsanların gündəlik ehtiyaclarının ödənilməsi üçün təhsil, səhiyyə, nəqliyyat və digər xidmətlərin təşkili vacibdir. İş imkanlarının yaradılması ailələrin iqtisadi müstəqilliyini gücləndirən əsas amillərdən biridir. Yeni sosial mühitin formalaşması uşaqların təhsilə, böyüklərin isə əmək fəaliyyətinə cəlb olunmasına şərait yaradır. Buna görə Böyük Qayıdışın uğuru həm qayıdan insanların sayı, həm də onların həyat keyfiyyəti ilə qiymətləndirilməlidir.
Füzulidə quruculuq işləri qayıdışın davamlılığını təmin etmək üçün mühüm zəmin yaradır. Şəhərin 2040-cı ilədək inkişafına dair Baş planı yaşayış məkanlarının planlı şəkildə formalaşmasına istiqamət verir. Yeni yollar əhalinin hərəkətini və digər bölgələrlə əlaqəsini asanlaşdırır. Enerji və su təminatı sistemləri yaşayış məntəqələrinin normal fəaliyyətini dəstəkləyir. Müasir yaşayış binaları və ictimai obyektlər ailələrin gündəlik ehtiyaclarına uyğun şərait yaradır. Füzuli Beynəlxalq Hava Limanı bölgənin nəqliyyat əlçatanlığını artırır və gələcək iqtisadi əlaqələrə imkan verir. Bütün bu layihələr insanların doğma yurdda uzunmüddətli məskunlaşması üçün zəruri əsaslar formalaşdırır.
Böyük Qayıdışın mənəvi tərəfi də maddi quruculuq qədər əhəmiyyətlidir. Uzun illərdən sonra doğma küçələrə qayıtmaq ailələr üçün xüsusi emosional məna daşıyır. İnsanlar öz əcdadlarının yaşadığı torpaqlara dönərək ailə yaddaşını yeni nəsillərə ötürürlər. Şəhərdə məktəblərin və yaradıcılıq məkanlarının fəaliyyət göstərməsi uşaqların gələcəyinə inamı artırır. Özbəkistan və Qazaxıstanın dəstəyi ilə yaradılmış təhsil və yaradıcılıq obyektləri də bu gələcəyin formalaşmasına töhfə verir. Prezident İlham Əliyevin azad edilmiş ərazilərin bərpasına göstərdiyi diqqət qayıdış prosesinin dövlət səviyyəsində prioritet olduğunu göstərir. Füzuli sakinlərinin öz yurdlarında yeni həyat qurması Azərbaycanın tarixi Zəfərinin ən mənalı nəticələrindən biridir.

Leyla Babışova
YAP Şuşa rayon təşkilatının sədr müavini